1391/9/6 867

همه ما انسان‌ها به نوعی ذخایری از حافظه به شمار می‌رویم. این حافظه است كه به ما می‌گوید، چگونه فكر كنیم، تصمیم بگیریم و حتی هویت خودمان را تعریف كنیم. با این همه، سوالات زیادی درباره حافظه، ذهن انسان‌ها را به خود مشغول كرده است.

مغز همه چیز را بایگانی می‌كند

همه ما انسان‌ها به نوعی ذخایری از حافظه به شمار می‌رویم. این حافظه است كه به ما می‌گوید، چگونه فكر كنیم، تصمیم بگیریم و حتی هویت خودمان را تعریف كنیم. با این همه، سوالات زیادی درباره حافظه، ذهن انسان‌ها را به خود مشغول كرده است.
 
چطور حافظه ساخته و در مغز ذخیره می‌شود؟ چرا ما بعضی وقایع را به یاد می‌آوریم و از به یاد آوردن برخی دیگر عاجزیم؟ حیوانات چه چیزهایی را به یاد می‌آورند؟ چطور می‌توانیم حافظه‌‌ای را كه در طول تكامل به دست ما رسیده است، تقویت كنیم؟ در ادامه به پرسش فوق و دیگر پرسش‌های مرتبط به حافظه پاسخ می‌دهیم و پرده از دانسته‌های تازه بشر برمی‌داریم.
 
دفتر خاطرات خصوصی
 
وقتی درباره نقش حافظه فكر می‌كنیم، می‌توانیم آن را همانند یك اتوبیوگرافی ذهنی تصور كنیم كه مثل دفتر خاطرات خصوصی شماست.
 
جالب است بدانید، حافظه انسان‌ها فقط برای به یاد‌آوردن خاطرات تكامل نیافته، بلكه به ما اجازه می‌دهد، وقایعی را كه در نتیجه وقایع گذشته رخ خواهند داد، در ذهن تصور كنیم. هر وقت درباره‌ آینده فكر می‌كنیم، بخش‌های مختلفی از صفحات دفتر خاطرات خود را كنار هم قرار می‌دهیم و یك سناریوی جدید را در ذهن می‌آوریم.
 
این فرآیند كلیدی برای آینده‌نگری و ابتكار به شمار می‌رود. البته از آنجا كه به​مرور حافظه انسان فرسوده می‌شود، دقت پیش‌بینی‌های ما نیز پایین می‌آید.
 
نقش حافظه در برنامه‌ریزی و حل مساله نشان می‌‌دهد، مشكلاتی كه خاطرات گذشته را تحت تاثیر قرار می‌دهند، در ورای بیماری‌های روانی همچون افسردگی و اختلال اضطراب پس از حادثه پنهان شده و شاید این دریچه‌ای به سوی درمان‌های جدید باشد.
 
هر چند هنوز در اول راه هستیم اما واضح است كه ابتدای سفری طولانی و هیجان‌انگیز قرار داریم و می‌دانیم كه حافظه پیچیده‌تر از آنی است كه 10 یا 20 سال قبل تصور می‌كردیم.
 
حافظه چگونه كار می‌كند؟
 
وقتی از حافظه صحبت می‌كنیم، می‌توانیم منظورهای مختلفی داشته باشیم. ما از حافظه مشغول به كار خود برای به خاطر سپردن فهرستی از اطلاعات استفاده می‌كنیم. این اطلاعات به صورت زودگذر ذخیره و پس از مدتی از ذهن پاك می‌شود. در عوض، حافظه درازمدت می‌تواند تا آخر عمر دوام بیاورد.
 
این حافظه را می‌توان به حافظه مربوط به حقایق و وقایع تقسیم‌بندی كرد. روان‌شناسان حافظه دیگری را به نام حافظه اتوبیوگرافی نیز در نظر می‌گیرند كه حافظه زندگی فردی هر شخص به شمار می‌رود.
 
انواع حافظه بلندمدت در تار و پود ارتباطات شبكه مانند سلول‌های مغزی بافته شده‌اند. مغز انسان از طریق تولید گیرنده‌های جدید در انتهای سلول‌های عصبی، تولید پیام‌رسان‌های عصبی یا ساخت كانال‌های یونی كه به سلول‌های مغزی اجازه می‌دهند تا ولتاژ پیام‌های عصبی را افزایش دهد، موجب تغییر ارتباط بین شبكه عظیم سلولی می‌شود.
 
در نتیجه، وقتی خاطره‌ای را به یاد می‌آوریم، همان گروه از سلول‌های عصبی تحریك می‌شوند. نواحی مختلفی از مغز در این فرآیند دخیلند، اما ناحیه‌ای به نام هیپوكامپ كه نزدیكی قاعده مغز قرار دارد، در تحكیم حافظه از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است.
 
حالا بد نیست كمی با توانایی‌های حافظه خود آشنا شوید. برای این كه تصور بهتری داشته باشید، حافظه شما را با كامپیوترهای امروزی مقایسه می‌كنیم. ما به كمك حافظه كوتاه‌مدت می‌توانیم هفت مورد را در یك لحظه به خاطر بیاوریم؛ خواه اسم باشد، خواه شكل، رنگ یا عدد.
 
در مقایسه، كامپیوتر شش گیگابایت داده را در حافظه RAM خود نگهداری می‌كند كه میلیون‌ها بار بیشتر از حافظه كوتاه‌مدت انسان است.
 
به كمك حافظه درازمدت و معادل‌سازی ظرفیت حافظه انسان با كامپیوتر، می‌توانید 12 هزار گیگابایت را در ذهن خود ذخیره كنید كه این مقدار معادل ده میلیون كتاب 700 صفحه‌ای می‌شود، اما بزرگ‌ترین محدودیت ما سرعت و انگیزه است.
 
حفظ كردن مقادیر قابل توجهی از نوشته‌ها، سال‌ها و حتی چند دهه به طول می‌انجامد. حافظه درازمدت كامپیوتر همان حافظه سخت است.
 
كامپیوتری كه 500 گیگابایت حافظه دارد، می‌تواند 400 هزار كتاب 700 صفحه‌ای را در خود جای دهد. كامپیوتر سرعت حافظه بسیار بالایی دارد و یك كتاب 700 صفحه‌ای را ظرف نیم ثانیه ذخیره می‌كند.
 
حافظه خاطرات شخصی
 
مغز ما در سنین پایین شروع به یادآوری خاطرات می‌كند و حتی ارتباطات ساده را قبل از به دنیا آمدن یاد می‌گیرد. یك مطالعه كوچك نشان می‌دهد كه گریه نوزادان پس از شنیدن تیتراژ برنامه تلویزیون كه مادر هنگام حاملگی تماشا می‌كرده، قطع می‌شود.
 
شاید به این علت كه او را یاد محیط آرام شكم مادر می‌اندازد، ولی ما نمی‌توانیم وقایع خاصی را كه قبل از دو یا سه سالگی اتفاق افتاده‌ به یاد بیاوریم. این زمان درست وقتی است كه حافظه اتوبیوگرافی شروع به شكل‌گیری می‌كند و حتی بسختی می‌توانید چیزی را قبل از شش سالگی به یاد بیاورید.
 
تاكنون سه عامل مختلف برای این یادآوری مبهم شناسایی شده است. یك احتمال این است كه مسیرهای عصبی بین هیپوكامپ ـ كه در تحكیم حافظه نقش دارد ـ و سایر نواحی مغز هنوز به اندازه كافی بالغ نشده‌اند. بنابراین تجربه‌های ما در دوران خردسالی ممكن است، هیچ وقت به حافظه بلندمدت نپیوندد.
 
توانایی‌های زبانی اندك نیز نقش كلیدی در این مساله ایفا می‌كنند، زیرا لغات همانند داربستی هستند كه حافظ روی آن سوار می‌شود تا در آینده بازخوانی شود. تجربه دانشمندان نشان می‌دهد كه كودكان میلی برای یادآوری وقایع ندارند، مگر آن كه لغات لازم برای توصیف آن را یاد گرفته باشند.
 
شناخت هویت فردی نیز برای بازخوانی حافظه از اهمیت بالایی برخوردار است. در آزمایشی، یك شیر اسباب‌بازی به گروهی از كودكان نشان داده شد و سپس آن را در یك كشو قرار دادند.
 
یك هفته بعد، كودكانی كه می‌توانستند خودشان را در آینه بشناسند (علامتی كه نشان‌دهنده شناخت از خود است)‌ توانستند جای اسباب‌بازی را به خاطر بیاورند در حالی كه گروه مقابل نتوانستند.
 
افسردگی و خاطرات
 
بنا بر تئوری‌های ارائه شده، حافظه، تعادل ما را هنگام استرس حفظ می‌كند. حافظه می‌تواند در پیدا كردن راه‌حل مشكلات و ایجاد آرامش به ما كمك كند. وقتی نتوانید وقایع خاص گذشته را به یاد بیاورید، در چالش‌های زندگی گرفتار می‌شوید و به مرور افسردگی سراغتان می‌آید.
 
اگر این تئوری درست باشد، ممكن است راه جدیدی را برای درمان افسردگی از طریق هدف قرار دادن اختلالات حافظه زمینه‌ای پیدا كنیم. افسردگی شایع‌ترین نوع بیماری‌های روانی است كه حدود 10 تا 20 درصد افراد را در طول زندگی گرفتار می‌كند.
 
داروهای ضدافسردگی، برخی بیماران را درمان می‌كنند، اما عوارضی همچون افزایش وزن و كاهش میل جنسی را درپی‌دارند. در عین حال روان‌درمانی، هم گرانقیمت است و هم زمان زیادی برای تاثیرگذاری نیاز دارد.
 
به یاد آوردن خاطرات خوش برای دور كردن افسردگی لازم است. فكر كردن درباره وقایع خوب امیدواری شما را برای آینده افزایش می‌دهد و اگر این روزهای خوب را به یاد نیاورید، آینده برایتان تیره و تار خواهد بود.
 
با توجه به نقش حافظه در پیش‌بینی و برنامه‌ریزی، دسترسی مناسب نداشتن به گذشته ممكن است، توانایی حل مشكلات را ـ كه افراد افسرده در آن ضعیف‌تر عمل می‌كنند ـ تحت تاثیر قرار دهد.
 
وقتی پرسیده می‌شود، چگونه می‌توان پس از مهاجرت به یك منطقه جدید، دوستان تازه پیدا كرد، بیشتر مردم پیشنهادهای خوبی از قبیل دعوت كردن از همسایه‌ها را مطرح می‌كنند. در عوض، افراد افسرده پاسخ مناسبی برای این پرسش نمی‌یابند.
 
از سوی دیگر، گروه دیگری از دانشمندان معتقدند، افراد افسرده زمان بیشتری را برای به یاد‌آوری خاطرات گذشته صرف می‌كنند و اگر زمان كافی به آنها داده شود، می‌توانند جزئیات بیشتری از گذشته را به یاد بیاورند.
 
این گروه بر این باورند كه افراد افسرده نسبت به دیگران وسواس بیشتری برای به اشتراك‌گذاری خاطرات خود به خرج می‌دهند و حافظه آنها تغییری نكرده است.
 
چگونه حافظه‌مان را تقویت كنیم؟
 
حافظه نعمت ارزشمندی است، ولی دفترچه راهنما ندارد. حتما همه شما فراموش‌كردن نكات درسی سرجلسه امتحان را تجربه كرده‌اید.
 
بعضی وقت‌ها فراموش‌كردن دشوار است؛ مثل وقتی كه می‌خواهیم خاطره واقعه‌ بدی را از ذهن پاك كنیم. خوشبختانه شناخت بهتر ذهن به شما كمك می‌كند كه از توانایی‌های حافظه خود بهتر استفاده كنید. به چند روش می‌‌توان حافظه را تقویت كرد:
 
1 ـ یكی از موثرترین روش‌ها برای تقویت حافظه تست‌زدن به طور مكرر است. برای این كار لازم است سرعت خواندن را تنظیم و مطالب را دوباره مرور كنید، به جای آن‌كه حجم زیادی از مطالب را در آن واحد بخوانید.
 
2 ـ كمی ورزش علاوه بر آن‌كه بدن و سلول‌های خاكستری مغز را در شكل و شمایل خوبی قرار می‌دهد، تاثیر زودهنگامی بر یادگیری مطالب جدید دارد.
 
3ـ حافظه همه مردم با كهولت سن ضعیف‌تر می‌شود، اما شما می‌توانید به كمك رژیم غذایی برای مدت بیشتری حافظه خود را در سطح مطلوبی حفظ كنید. از فست‌فودهای پركالری پرهیز كنید، چرا كه باعث تجمع پلاك‌های پروتئینی می‌شود كه از ویژگی‌های بیماری آلزایمر است.
 
4ـ‌ گاهی اوقات گرفتار خاطرات ناخواسته می‌شویم، مانند یك موقعیت خجالت‌آور یا جدایی دردناك كه پاك‌كردن آنها از ذهن برایمان دشوار است، اما راهی برای جلوگیری از تبدیل حوادث ناگوار تازه به درازمدت وجود دارد. در آزمایشی، یك فیلم ناخوشایند برای گروهی از افراد به نمایش درآمد و پس از آن افراد به دو گروه تقسیم شدند؛ یك گروه مشغول بازی كامپیوتری شدند و گروه دیگر در یك آزمون اطلاعات عمومی شركت كردند. دیده شد گروهی كه بازی كامپیوتری انجام داده بودند، صحنه‌های ناخوشایند كمتری از فیلم را به یاد می‌آوردند. همچنین گوش‌كردن به موسیقی آرام پس از واقعه‌ای كه می‌خواهید آن را فراموش كنید، مفید است، احتمالا به این علت كه احساسات منفی را كه باعث ماندگار شدن خاطرات بد در ذهن می‌شوند، از بین می‌برد. (جام جم - ضمیمه سیب)
 
جام جم
دكتر امیر شیروانی
منبع: New Scientist
http://www.jamejamonline.ir/newstext.aspx?newsnum=100828532783

توضیح: نظراتی که درج می شود، صرفا نظرات شخصی افراد است و لزوماً منعکس کننده دیدگاههای 'سلامت ۱۱۸' نمی باشد.

سلامت ۱۱۸: مرجع سلامت جسم و روان: پزشکی، روانشناسی، تغذیه، ورزش و زیبایی

نظر شما

پرطرفدارترین مطالب امروز

تازه های سلامت ۱۱۸

تاثیر برخی ژن‌ها بر نحوه ساخت ویتامین دی

دویدن قبل از صبحانه چه تاثیری برای بدن دارد؟

بیماران کلیوی چگونه از ابتلا به کرونا در امان بمانند؟

رنجی که از اضطراب کرونا می‌کشیم

با چه جملاتی فرزندانمان را در برابر اضطراب کرونا آرام کنیم؟

طب سوزنی به پیشگیری از میگرن کمک می کند

چند نکته مهم تغذیه‌ای در زمان شیوع کرونا

مـراقب روانت بـاش

صحبت از کرونا در حضور کودکان ممنوع

با رعایت این ۵ مورد در عید چاق نمی‌شویم

تشخیص سرطان سینه با لامپ اشعه ایکس

رژیم غذایی خود را بهاری کنید

موسیقی درمانی به بهبود سریعتر بیماران سکته ای کمک می کند

خوب و بد شیرینی‌های مربایی

بلع دردناک؛ از دلایل تا درمان

هوشنگ ظریف درگذشت

درس جوانمردی یک دختر ۷ ساله

حفره‌ای در یک کوه آتشفشانی مریخی که بلندتر از "اورست" است

سلول‌هایی که می‌توانند استخوان جدید بسازند

روش جدیدی برای حفظ واکسن‌های خوراکی

خطرات مصرف بیش از حد ویتامین E

عفونت ادراری مشكل شایع زنانه

تاثیر نوع کتاب‌های غیر درسی بر نمرات امتحانات مدرسه!

درگذشت یاور همدانی

راه‌اندازی یک چالش برای دانشجویان توسط "ناسا"

سلامت ۱۱۸ در شبکه های اجتماعی